Z powodu łagodnych zim, nawet podczas grudniowego spaceru w parku czy lesie, spotkać można kleszcze. Ich ugryzienie to sytuacja, która może przytrafić się każdemu, kto spędza czas na świeżym powietrzu, ale co naprawdę powinniśmy zrobić, aby zminimalizować ryzyko powikłań? W dalszej części artykułu dowiesz się: czym są kleszcze, jak rozpoznać ukąszenie, jak je bezpiecznie usunąć, chronić się przed nimi oraz jakie zagrożenia mogą nieść oraz jak skutecznie działać, by chronić siebie i pupila.
Kluczowe punkty
- Jak rozpoznać i bezpiecznie usunąć kleszcza
Dowiedz się, jak prawidłowo wyjąć kleszcza, czego unikać oraz jak zadbać o miejsce ugryzienia, by zminimalizować ryzyko zakażeń. - Choroby przenoszone przez kleszcze i ich objawy
Borelioza, KZM, anaplazmoza, babeszjoza i riketsjozy – sprawdź, jak je rozpoznać, jakie mają objawy i jakie jest ryzyko zachorowania w Polsce. - Skuteczna ochrona przed kleszczami
Sprawdź najlepsze sposoby zapobiegania ugryzieniom: odpowiedni ubiór, domowe metody i skuteczne spraye dostępne w aptece ROSA. - Profilaktyka i szczepienia
Dowiedz się, kiedy warto rozważyć szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i jak chronić nie tylko siebie, ale też swojego pupila.
Czym są kleszcze i gdzie można je spotkać
Kleszcze to niewielkie pajęczaki pasożytujące na kręgowcach, w tym na ludziach, psach, kotach i dzikich zwierzętach, należące głównie do rodziny Ixodidae (kleszcze twarde). Badania naukowe wskazują, że kleszcze są jednym z najważniejszych wektorów chorób odkleszczowych w Europie, w tym boreliozy z Lyme i kleszczowego zapalenia mózgu (KZM).
Zgodnie z analizami epidemiologicznymi ich największa aktywność przypada na wiosnę i lato, jednak coraz częściej, ze względu na łagodne zimy i zmiany klimatyczne, kleszcze pozostają aktywne niemal przez cały rok. Najczęściej można je spotkać w wilgotnych, zacienionych środowiskach o bujnej roślinności, takich jak lasy liściaste i mieszane, łąki, zarośla, obrzeża dróg leśnych oraz parki miejskie.
Badania terenowe wykazały, że kleszcze szczególnie chętnie bytują na trawach i niskich krzewach do wysokości około 1 metra, skąd łatwo przenoszą się na przechodzącego człowieka lub zwierzę. Coraz częściej są również wykrywane w przydomowych ogrodach, na trawnikach przy lesie oraz w zielonych strefach rekreacyjnych, co potwierdzają publikacje z zakresu zdrowia publicznego.
Do kontaktu z kleszczem może dojść podczas spaceru, pracy w ogrodzie, biegania, pikniku czy zabawy dzieci w trawie, dlatego świadomość miejsc ich występowania ma istotne znaczenie dla skutecznej profilaktyki i ograniczenia ryzyka ukąszenia.
Jak wygląda ugryzienie kleszcza
Ukąszenie jest zwykle bezbolesne i często nie zauważane. Na skórze pozostaje mały punkt, który może się zaczerwienić w ciągu kilkunastu godzin. Charakterystycznym znakiem może być delikatne swędzenie, lekki obrzęk lub niewielka plamka. W kolejnych dniach, choć nie zawsze, może pojawić się rumień, czasem o kształcie pierścienia.
Takie objawy nie występują jednak zawsze i początkowe rumienie mogą być mylące, co sprawia, że wczesne zidentyfikowanie ugryzienia wymaga uważnego przyjrzenia się skórze po pobycie w terenie.
Co zrobić po ugryzieniu kleszcza
Pierwsza pomoc po ukąszeniu kleszcza, to przede wszystkim jego jak najszybsze usunięcie odpowiednim narzędziem. Możesz użyć cienkiej pęsety, specjalnych haczyków lub lassa dostępnych w aptekach. Chwyć kleszcza jak najbliżej skóry, tuż przy jego główce, i pociągnij zdecydowanym, powolnym ruchem prosto do góry, bez wykręcania i zgniatania. Nie smaruj miejsca olejem, masłem ani alkoholem przed usunięciem, takie metody mogą zwiększyć ryzyko przedostania się patogenów do krwi.
Po wyjęciu kleszcza:
- sprawdź, czy w skórze nie pozostała żadna część jego aparatu gębowego; jeśli tak, spróbuj delikatnie usunąć ją sterylną igłą,
- przemyj miejsce ukąszenia wodą z mydłem, a następnie zdezynfekuj alkoholem lub preparatem antyseptycznym,
- dokładnie umyj ręce.
Warto zapisać datę ugryzienia i obserwować skórę oraz ogólny stan zdrowia przez kolejne 30 dni. Zwracaj uwagę na:
- pojawienie się rumienia wędrującego – zaczerwienienia powiększającego się koncentrycznie,
- objawy grypopodobne: gorączkę, bóle mięśni, zmęczenie,
- powiększone węzły chłonne.
Jeśli masz wątpliwości co do prawidłowego usunięcia kleszcza, doszło do silnego zaczerwienienia, a w skórze pozostała jego część lub pojawią się niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza gdy kleszcz był przyczepiony długo, lekarz może zlecić badania serologiczne lub profilaktykę antybiotykową.
Jak uchronić się przed ugryzieniem kleszcza
Według badań naukowych największe znaczenie ma profilaktyka i łączenie kilku metod ochrony jednocześnie. Eksperci podkreślają, że stosowanie repelentów oraz odpowiedniego ubioru istotnie zmniejsza ryzyko ukąszenia. Badania wykazały, że preparaty zawierające DEET mogą redukować liczbę ukłuć nawet o 80–95%, a ikarydyna (picaridin) cechuje się porównywalną skutecznością przy lepszej tolerancji skórnej i neutralnym zapachu.
Skuteczność ochrony zwiększa również noszenie długich spodni, koszul z długim rękawem, ubrań w jasnych kolorach, które ułatwiają zauważenie kleszcza, a także wkładanie koszuli w spodnie i wybór gładkiego, zakrytego obuwia. Badania terenowe potwierdzają, że takie połączenie barier mechanicznych i chemicznych znacząco ogranicza kontakt pasożyta ze skórą.
W Aptekach Rosa dostępne są różne spraye przeciw kleszczom, w tym preparaty z DEET, repelenty z ikarydyną oraz naturalne mieszanki na bazie olejków eterycznych, które mogą stanowić uzupełnienie ochrony. Niezwykle ważne jest stosowanie się do instrukcji producenta, w tym ponawianie aplikacji po około godzinie lub po kontakcie z wodą, co pozwala utrzymać deklarowaną skuteczność preparatu.
Kleszcze w ogrodzie – jak zwalczać te pajęczaki? Co jest naturalnym wrogiem kleszczy?
Jakie choroby powoduje ugryzienie kleszcza i jakie są ich objawy oraz ryzyko zachorowania?
Ugryzienie kleszcza może prowadzić do zakażenia różnymi chorobami, choć ryzyko zachorowania zależy od regionu, czasu przyczepienia kleszcza oraz indywidualnej reakcji organizmu. Najczęstsze i najgroźniejsze choroby przenoszone przez kleszcze to: borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), anaplazmoza, babeszjoza i riketsjozy.
Domowe sposoby na odstraszenie kleszczy
Choć skuteczność jest ograniczona, niektóre domowe środki mogą pomóc jako uzupełnienie. Olejek z drzewa herbacianego, lawendowy, eukaliptusowy, rozmarynowy, w rozcieńczeniu z wodą (np. 5–10 %) mogą zniechęcać kleszcze.
Można przygotować miksturę w sprayu i spryskiwać ubranie lub skórę, ale nigdy nie używaj nierozcieńczonych olejków. Sadzenie wokół domu roślin odstraszających, jak lawenda, mięta, szałwia (na obwodzie trawników i ścieżek) może obniżyć ich aktywność.
Jak chronić pupila przed ugryzieniem kleszcza
Zwierzęta też są narażone. Najskuteczniejsze zabezpieczenia to: obroże przeciw kleszczom, krople spot-on (na kark), tabletki doustne oraz specjalne szampony z substancjami odstraszającymi.
Eksperci weterynarii rekomendują obroże odpowiedniego rozmiaru i właściwie założone (luźna o szerokość dwóch palców) oraz regularne odnawianie spot-on co odpowiedni okres, zalecany przez producenta. Po spacerze sprawdzaj futro i sierść pupila oraz usuwaj kleszcze tak, jak u ludzi.
Szczepienia przeciw chorobom odkleszczowym
W Polsce dostępne są szczepienia przeciw KZM w rejonach endemicznych. Składają się z serii trzech dawek i dają ochronę na kilka lat, wymagając przypominania. Nie ma szczepionki przeciw boreliozie dostępnej dla ludzi, choć prowadzone są badania. Dla osób często przebywających w terenach podwyższonego ryzyka (np. leśnicy, myśliwi), profilaktyka przeciw KZM jest szczególnie zalecana.
Preparaty ochronne na kleszcze
Ciesz się naturą z Apteką Rosa - skutecznie odstraszaj kleszcze
Ugryzienie kleszcza może być niepozorne, ale nie należy go ignorować. Kluczem są: szybka i właściwa reakcja po ukąszeniu, odpowiednia ochrona, preparaty i ubiór, a także świadomość możliwych chorób i objawów. Stosując środki zapobiegawcze, w tym apteczne spraye, monitorując skórę i szczepiąc się tam, gdzie to sensowne, znacząco zmniejszamy ryzyko poważnych komplikacji, zarówno dla siebie, jak i dla naszych pupili.
Bibliografia
- Buczek, A., Solarz, K. Atakowanie ludzi przez Argas (A.) reexus (Ixodida, Argasidae) – groźne pasożyty człowieka i zwierząt. Polski Tygodnik Lekarski, 1993
- Kocoń, A., Nowak-Chmura, M., Asman, M. Assessment of the species composition of ticks attacking dogs and domestic cats in the Małopolska and Silesian provinces. Systematic and Applied Acarology, 2022
- Nowak-Chmura, M. Fauna kleszczy (Ixodida) Europy Środkowej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2013
- Siuda, K. Kleszcze Polski (Acari: Ixodida). Część I. Zagadnienia ogólne. Wydawnictwo Nau-kowe PWN: Warszawa, Wrocław,1991
- Siuda, K. Kleszcze Polski (Acari: Ixodida). Część II. Systematyka i rozmieszczenie. Warszawa: Polskie Towarzystwo Parazytologiczne, 1993
- Lipowski D: Wirusowe zakażenia układu nerwowego. In: Cianciara J, Juszczyk J (eds.): Choroby zakaźne i pasożytnicze. Vol. I,2nd ed., Czelej, Lublin 2012